Durnuksyz bazalt çig malynyň düzüminiň hakyky önümçilige we gowulandyryş çärelerine täsiri

Uglerod süýümine we Aýna süýüm, üznüksiz bazalt süýüminiň öndürilmegi çig malyň standartlaşdyrylmagyny talap edýär. Dürli sebitlerden bazalt süýümli önümleriň hilinde we ulanylyşynda düýpli tapawutlar bar. Hatda şol bir sebitiň içinde bazaltda şol bir magdanyň dürli ýerlerinden üýtgeşiklikler bar.

Iş ýüzünde üç sany esasy mesele ýüze çykaryldy:

(1) Käbir bazalt magdany çig malynyň kristallaşma temperaturasyna örän ýakyn çyzgy temperaturasy bar. Şeýle çig mal çekilende derrew kristallaşýar, süýümiň dowamlylygyny bozýar we dartyş güýjüni peseldýär.

(2) Käbir bazalt magdany çig malynda oliwin we korund ýaly ýokary temperatura çydamly kristal bölejikleri bar, birmeňzeş eremegi kynlaşdyrýar.

(3) Himiki Bazalt magdany çig malynyň dürli partiýalarynyň düzümi üýtgeýär, bu öndürilen üznüksiz bazalt süýümleriniň işiniň durnuklylygyna täsir edýär.

Rawokarda agzalan nokatlara esaslanyp, çig mal düzüminiň durnuksyzlygyny çözmek üçin gowulaşdyrmak üçin aşakdaky çäreleri görüp bolar:

• Qualityokary hilli bazalt magdany çig malyny saýlaň. Bazalt magdany birmeňzeş bolmaly, kristallaşma derejesi pes bolmaly, uly fenokristler, az bölekler, howa pes we kwars we kert ýaly daşarky hapalar bolmaly däldir. Bazalt magdanynyň himiki düzümi ýeterlik aralykda bolmaly. Mundan başga-da, oňa laýyk kislota koeffisiýenti bolmaly (M.a?aralygynda $3.5\sim 5.8$we ýapyşyklygy ($lgýa-da$) $\mathrm{0,5}\sim 1.4\text{Bolýar}\cdot \text{s}$. Capyşyklygy ($ýa-da$) silikat eritmeler temperaturanyň, basyşyň we düzümiň funksiýasy bolup, Arheniý deňlemesi bilen görkezilip bilner: lgýa-da=lgýa-da0?+WEýa-da?/RT, nirede ýa-da0? hemişelik (ekspensial faktor) we WEýa-da? eremek üçin ýelimli akymyň işjeňleşdiriji energiýasydyr. Bazalt magdany, eremegi we çyzmagy has aňsatlaşdyrýan çyzuw prosesinde giň temperatura diapazonyny saklamalydyr we oliwin we korund ýaly ýokary temperatura çydamly kristal bölejikleri diýen ýaly bolmaly däldir.
• Çig malyň birmeňzeşligini güýçlendiriň. Önümli çig mal, peçden öňki silosa iberilmezden ozal ýöriteleşdirilen enjamlar bilen ezilýär, barlanýar we birmeňzeş bolýar. Magdan çig malynyň hilini üpjün etmek üçin bölejikleriň ululygy yzygiderli bolmalydyr. Artykmaç uly bölejikler eremegiň kynçylyklaryna sebäp bolup biler, aşa ownuk bölejikler bolsa eremegiň hilini peseldip biler.
• Qualityokary hilli bazalt magdany çig malyny garyşdyryň. Tebigy bazalt magdanynyň çylşyrymly düzümi, dürli minerallar bilen baglanyşykly we bilelikde ýaşaýan we dürli ereýän nokatlara eýe bolan dürli minerallar, çig malyň düýbünden birmeňzeş bolmagy çyzgy netijelerine täsir edýän aýgytly faktorlaryň biridir. Materialy has gowy eritmek we süýümiň öndürijiliginiň durnuklylygyny ýokarlandyrmak üçin käbir önümçilik kärhanalary aýna süýüm önümçiliginden karz alyp, “emeli batlama” usulyny kabul etdiler. Munuň özi çig mallary ülňüler boýunça taýýarlamagy, ýokary hilli arassa tebigy bazalt saýlamagy we "ýetmeýän zady üpjün etmek" we "arassa arassa" çemeleşmäni ulanyp, adaty bahalara görä sazlamagy, meselem, ýetmezçiligi bolan ýagdaýynda kalsiý doldurmagy öz içine alýar. Mundan başga-da, aýratyn öndürijilik talaplary bolan önümler üçin, öndürijilik görkezijileriniň aşgar çydamly süýümler, ýokary temperatura çydamly süýümler we ýokary güýçli, ýokary modully süýümler ýaly dizaýn talaplaryna laýyk gelmegini üpjün etmek üçin saýlama doping modifikasiýasy amala aşyrylyp bilner. Munuň üçin arassa bazalt çig malynyň degişli "doping modifikasiýasy" üçin degişli bir komponentli mineral materiallary ýa-da beýleki bazalt magdanlaryny saýlamagy talap edýär.